İlaç keşfinde yeni yaklaşımlar: Güvenlilik ve etkinlik bir arada değerlendirilebilir mi?

Yeni bir ilacın geliştirilmesi, uzun yıllar süren araştırmalar ve büyük yatırımlar gerektiriyor ancak tüm bu çabalara rağmen, laboratuvar ortamında umut vadeden bir çok ilaç adayı, klinik araştırmalarda beklenen etkiyi gösterememesi ya da güvenlilik sorunları nedeniyle geliştirme sürecinden çıkartılıyor.

Latince colloquium sözcüğünden gelen ve karşılıklı konuşma, tartışma ve fikir alışverişi anlamını taşıyan kolokyum, farklı uzmanlık alanlarının birlikte bu soruları ele alınabileceği bir ortam sunuyor. Bu anlayışla, 20 Kasım 2026 tarihinde İzQ Girişimcilik ve İnovasyon Merkezi'nde düzenlenecek "İlaç Keşfinde Güvenlilik ve Etkinlik Perspektifinden Yeni Yaklaşım Metodolojileri" kolokyumu, ilaç geliştirme sürecinde karşılaşılan sorunları ve bunlara yönelik yeni çözüm yollarını tartışmak üzere bilim insanlarını bir araya getirecek.

İlaç geliştirme çalışmalarındaki temel zorluklardan biri, mevcut deneysel yöntemlerin insan vücudundaki karmaşık biyolojik süreçleri her zaman yeterince yansıtamamasıdır. Laboratuvar araştırmalarında ve klinik deneylerde karşılaşılan sonuçlar arasındaki bu farkı azaltmak amacıyla yeni araştırma yöntemleri geliştiriliyor. Çip-üstü-organ sistemleri, üç boyutlu hücre ve doku modelleri ile bilgisayar destekli öngörü yöntemleri, Yeni Yaklaşım Metodolojileri kapsamında öne çıkan teknolojiler arasında yer alıyor. Bu yöntemler, ilaç adaylarının insan vücudundaki olası etkilerini daha gerçekçi koşullarda değerlendirmeyi ve geliştirme sürecindeki belirsizlikleri azaltmaya yardımcı olmayı hedefliyor. Ancak bu teknolojilerin geliştirilmesi kadar, bilimsel güvenilirliklerinin ortaya konulması ve ilaç geliştirme süreçlerinde nasıl kullanılabileceklerinin belirlenmesi de önem taşıyor. Kolokyumda tam da bu noktadan hareketle bilimsel araştırmalar, teknolojik gelişmeler ve düzenleyici gereklilikler arasındaki boşlukların nasıl giderilebileceği ele alınacaktır.

İlk oturum, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'ndan (TİTCK) Dr. Selda Özgacar'ın ilaç adaylarının ruhsatlandırılma süreci ve düzenleyici kurumların rolüne ilişkin bilgilendirmesiyle başlayacak. Ardından, Prof. Dr. Özlem Yeşil Çeliktaş'ın moderatörlüğünde, Ege Üniversitesi'nden Prof. Dr. Tuncay Göksel, ODTÜ MEMS'den Prof. Dr. Haluk Külah ve Doç. Dr. Ender Yıldırım, İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi'nden Prof. Dr. Esra Erdal ve Prof. Dr. Sinan Güven, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü'nden Prof. Dr. Hüseyin Cumhur Tekin ve Prof. Dr. Erdal Bedir, Sabancı Üniversitesi'nden Prof. Dr. Ali Koşar ve Dr. Öğr. Üyesi Nur Mustafaoğlu, Bilkent Üniversitesi'nden Prof. Dr. Barbaros Çetin, Koç Üniversitesi'nden Prof. Dr. Hasan Bayram, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi'nden Prof. Dr. Hüseyin Avcı ve Ankara Üniversitesi'nden Doç. Dr. Burak Derkuş, ortak sorular çerçevesinde görüşlerini paylaşacaklardır. Katılımcıların da takip edebileceği bu bilimsel tartışmalarda, geleneksel yöntemlerin sınırlılıkları, yeni teknolojilerin sunduğu olanaklar ve bu yöntemlerin uygulamaya aktarılmasında karşılaşılan güçlükler farklı yönleriyle değerlendirilecektir. İkinci oturumda ise tartışma, Yeni Yaklaşım Metodolojilerinin klinik araştırmalara geçiş sürecindeki yeri ve Türkiye'deki uygulama olanakları üzerine yoğunlaşacaktır. Farklı araştırma yöntemlerinden elde edilen verilerin birlikte nasıl değerlendirilebileceği, yeni teknolojilerin mevcut ilaç geliştirme süreçlerine nasıl dahil edilebileceği ve Türkiye'nin bu alandaki dönüşüme nasıl hazırlanabileceği üzerinde durulacaktır. Böylece yeni teknolojilerin yalnızca bilimsel potansiyeli açısından değil, araştırma ortamından uygulamaya geçebilmesi için atılması gereken adımlar açısından da ele alınacaktır.

Kolokyumda ortaya konulan farklı görüşler ve değerlendirmeler, etkinliğin ardından hazırlanacak teknik yazı aracılığıyla daha geniş bir bilimsel çevreyle paylaşılacaktır. Bu sayede, ilaç geliştirme süreçlerinde karşılaşılan sorunlara ilişkin uzman görüşlerinin bir araya getirilerek gelecekteki çalışmalar için yol gösterici olması sağlanacaktır. 20 Kasım 2026 tarihinde İzQ Girişimcilik ve İnovasyon Merkezi'nde gerçekleştirilecek kolokyum, ilaç keşfinde güvenlilik ve etkinlik değerlendirmelerine yeni bir bakış kazandırmayı ve Türkiye'de bu alandaki bilimsel iş birliklerinin gelişmesine katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Kaynak: Ege'de Sonsöz